جزوه · پردازش فایل‌ها (sort, uniq, cat, split, head, tail, od)

📘 فصل اول · قسمت دوازدهم پردازش فایل‌ها

📅 تاریخ: ۱۸ مرداد ۱۴۰۵ 👤 مدرس: محمد عابدینی 🐚 Zsh · 🐧 Debian

▍ مقدمه

در این جلسه با پردازش فایل‌ها در لینوکس آشنا می‌شویم. ابزارهایی که یاد می‌گیریم به ما کمک می‌کنند تا فایل‌ها را مشاهده، ترکیب، جدا، مرتب و تحلیل کنیم. این ابزارها جزو ابزارهای اصلی در خط فرمان هستند.

                🔑 بخش‌های اصلی این جلسه:
                اتصال فایل‌ها: cat و paste
جدا کردن فایل‌ها: split
نمایش بخشی از فایل: head و tail
مرتب‌سازی و حذف تکراری‌ها: sort و uniq
مشاهده محتوای خام فایل: od

            

▍ اتصال فایل‌ها (cat و paste)

• cat (مشاهده و اتصال)

cat مخفف Concatenate است و برای نمایش محتوای فایل یا اتصال چند فایل به هم استفاده می‌شود.

┌──(ya3in㉿kali)-[~] └─$ cat file1.txt This is file1

نمایش محتوای فایل file1.txt.

┌──(ya3in㉿kali)-[~] └─$ cat file1.txt file2.txt > combined.txt

اتصال محتوای دو فایل و ذخیره در combined.txt.

• paste (چسباندن کنار هم)

paste فایل‌ها را ستون به ستون (کنار هم) می‌چسباند. یعنی خط اول هر فایل را کنار هم قرار می‌دهد.

┌──(ya3in㉿kali)-[~] └─$ paste names.txt ages.txt ali 25
reza 30
sara 28

ستون اول از names.txt و ستون دوم از ages.txt.

▍ جدا کردن فایل‌ها (split)

split یک فایل بزرگ را به چند فایل کوچک‌تر تقسیم می‌کند.

┌──(ya3in㉿kali)-[~] └─$ split -l 100 bigfile.txt

فایل bigfile.txt را به فایل‌های ۱۰۰ خطی (با نام‌های xaa، xab، ...) تقسیم می‌کند.

▍ مشاهده بخشی از فایل (head و tail)

• head (ابتدا)

head خطوط ابتدایی فایل را نمایش می‌دهد (پیش‌فرض ۱۰ خط).

┌──(ya3in㉿kali)-[~] └─$ head -n 5 file.txt 5 خط اول فایل نمایش داده می‌شود

نمایش ۵ خط اول فایل با -n 5 .

• tail (انتها)

tail خطوط انتهایی فایل را نمایش می‌دهد (پیش‌فرض ۱۰ خط).

┌──(ya3in㉿kali)-[~] └─$ tail -n 3 file.txt 3 خط آخر فایل نمایش داده می‌شود

نمایش ۳ خط آخر فایل با -n 3 .

┌──(ya3in㉿kali)-[~] └─$ tail -f logfile.log

دنبال کردن (Follow) تغییرات فایل لاگ به صورت زنده با -f .

▍ مرتب‌سازی و حذف تکراری‌ها (sort و uniq)

• sort (مرتب‌سازی)

sort خطوط یک فایل را مرتب می‌کند.

┌──(ya3in㉿kali)-[~] └─$ sort numbers.txt 1
2
3
10
20
100

مرتب‌سازی الفبایی (پیش‌فرض) - ۱۰ قبل از ۲!

┌──(ya3in㉿kali)-[~] └─$ sort -n numbers.txt 1
2
3
10
20
100

مرتب‌سازی عددی با -n - ۲ قبل از ۱۰!

• uniq (حذف تکراری‌ها)

uniq خطوط تکراری مجاور را حذف می‌کند. معمولاً بعد از sort استفاده می‌شود.

┌──(ya3in㉿kali)-[~] └─$ sort names.txt | uniq

مرتب‌سازی و حذف نام‌های تکراری.

⭐ ترکیب قدرتمند (مطابق درخواست شما):

┌──(ya3in㉿kali)-[~] └─$ sort -n numbers.txt | uniq -c 2 1
3 2
1 3
2 10
1 20
1 100

توضیح: این دستور فایل numbers.txt را به صورت عددی مرتب می‌کند، سپس uniq -c تعداد تکرار هر خط را نشان می‌دهد.

sort -n → مرتب‌سازی عددی
| → پایپ (اتصال خروجی به ورودی دستور بعدی)
uniq -c → شمارش تعداد تکرار هر خط

• uniq -c (شمارش تکراری‌ها)

uniq -c تعداد دفعات تکرار هر خط را قبل از آن نمایش می‌دهد.

┌──(ya3in㉿kali)-[~] └─$ cat fruits.txt apple
banana
apple
orange
apple └─$ sort fruits.txt | uniq -c 3 apple
1 banana
1 orange

3 apple یعنی ۳ بار تکرار شده.

▍ نمایش محتوای خام فایل (od)

od مخفف Octal Dump است و محتوای فایل را به صورت خام (باینری یا هشت‌عالی) نمایش می‌دهد.

┌──(ya3in㉿kali)-[~] └─$ echo "Hello" > test.txt └─$ od test.txt 0000000 062550 066154 000012
0000005

نمایش محتوای فایل به صورت هشت‌عالی (Octal). 0000000 آدرس بایت‌هاست.

┌──(ya3in㉿kali)-[~] └─$ od -x test.txt 0000000 6548 6c6c 0a6f
0000005

نمایش با قالب هگزادسیمال (با -x).

▍ خلاصه دستورات

دستور	کاربرد
`cat`	نمایش یا اتصال فایل‌ها
`paste`	چسباندن فایل‌ها به صورت ستونی
`split`	تقسیم فایل به چند بخش
`head`	نمایش ابتدای فایل (پیش‌فرض ۱۰ خط)
`tail`	نمایش انتهای فایل (پیش‌فرض ۱۰ خط)
`sort`	مرتب‌سازی خطوط فایل
`uniq`	حذف خطوط تکراری مجاور
`uniq -c`	شمارش تعداد تکرار هر خط
`od`	نمایش محتوای خام فایل (Octal/Hex)

                ✅ تمرین پیشنهادی:
                یک فایل متنی با اعداد نامرتب بسازید.
با sort -n آن را مرتب کنید.
با uniq -c تعداد تکرار اعداد را بشمارید.
با head و tail بخش‌هایی از فایل را ببینید.

            